Edukacja

Ada Lovelace: pierwsza programistka

Autorka: Joyce Riha Linik

W XIX wieku matematyka wciąż była domeną mężczyzn. Wychowanej w duchu arystokracji Adzie Lovelace nie przeszkadzało to jednak w rozwijaniu jej oryginalnej pasji. Pasji, którą dziś znamy pod pojęciem informatyki.

Dla wielu dziewcząt dorastających w arystokratycznych rodach Londynu epoki wiktoriańskiej największym marzeniem było dobrze wyjść za mąż i spędzić resztę życia na parkietach wykwintnych sal balowych. Ada Lovelace nieco odstawała od tego schematu. Jej marzeniem było bowiem zbudowanie latającej maszyny.

W wolnym czasie wertowała czasopisma w poszukiwaniu nowych projektów, myśląc nad tym, jak napędzić swój wynalazek silnikiem parowym. Badała anatomię ptaków, aby poznać właściwe proporcje długości skrzydeł i rozmiarów korpusu, które pozwoliłyby maszynie wznieść się w powietrze. Jej projekt wyprzedził patent na latającą maszynę parową Hensona i Stringfellowa o blisko 15 lat.

I choć sama Lovelace miała wtedy zaledwie 12 lat, było jasne, że na dobre zerwie z utartą konwencją i nie będzie unikać nauki i matematyki.

Lovelace była córką niestroniącego od romansów poety lorda George’a Gordona Byrona oraz wywodzącej się z arystokracji lady Anne Isabelli Milbanke Byron. Wbrew obawom matki Ada nigdy nie poszła w ślady ojca. Wręcz przeciwnie – zdołała odnaleźć własną drogę i napisać pierwszy na świecie program komputerowy na długo przed wynalezieniem komputera jako takiego.

ada lovelace programistka

– Lovelace to fascynująca postać – mówi Suw Charman-Anderson, technolog społeczny i pomysłodawczyni corocznego Dnia Ady Lovelace. – Nie tylko dlatego, że dokonała ogromnego skoku technologicznego, przewidując możliwość tworzenia sztuki i muzyki za pomocą urządzeń obliczeniowych.

Ada zdołała w tak dużym stopniu wyprzedzić swoje czasy, że nikt z jej towarzystwa nie był w stanie pojąć jej wizji.

 

Zrywając z konwenansami

Augusta „Ada” Byron urodziła się 10 grudnia 1815 roku w Londynie jako jedyna ślubna córka sławnego poety. Lord Byron był jednak zawiedziony, że nie okazała się „wspaniałym chłopcem”, którego pragnął. Gdy jego małżeństwo się rozpadło, Byron wyjechał do Grecji, aby nigdy więcej nie postawić stopy na angielskiej ziemi.

Lovelace została pod opieką matki oraz babci ze strony tejże, co w praktyce oznaczało, że była wychowywana głównie przez nianie i nauczycieli. Z uwagi na dość skromne oczekiwania stawiane w tamtym czasie wobec kobiet większość młodych dziewcząt uczono głównie sztuki i etykiety.

ada-lovelace-width

Lady Byron zależało jednak na tym, aby jej córka nie rozwijała zbytnio „niebezpiecznych skłonności poetyckich”, jakie mogła odziedziczyć po ojcu. Aby temu zapobiec, oddawała Adę pod opiekę nauczycieli przedmiotów ścisłych.

Wśród jej wychowawców znaleźli się między innymi reformator społeczny William Frend, lekarz rodzinny William King oraz Mary Somerville – pierwsza kobieta wybrana na członkinię Królewskiego Towarzystwa Astronomicznego, specjalizująca się w astronomii i matematyce.

Ada od samego początku wykazywała talent do matematyki, dzięki czemu otrzymała odpowiednie wsparcie w tej dziedzinie. Nawet nieobecny przy jej wychowaniu ojciec wydawał się doceniać taki stan rzeczy.

– Powiedziano mi, że jest inteligentna – stwierdził pewnego razu. – Mam nadzieję, że nie ma słabości do poezji. Ceną, jaką trzeba zapłacić za takie zalety, o ile to w ogóle są zalety, jest tak wysoka, że modlę się, aby moje dziecko było od nich wolne.

 

Kobiece podejście do matematyki

Jednym z nauczycieli Ady był Augustus de Morgan – profesor matematyki w londyńskim University College, zaangażowany w rozwój powstającej wówczas dziedziny logiki symbolicznej. W tym czasie kobiety nie miały wstępu na teren uczelni, dlatego de Morgan zgodził się udzielać jej lekcji korespondencyjnie.

De Morgan był rozdarty. Z jednej strony widział talent Ady, z drugiej jednak był świadom potencjalnych zagrożeń związanych z nauczaniem kobiet. Jak mówił, Lovelace mogła zostać „niezwykłym, być może najwyższej klasy badaczem w dziedzinie matematyki”. Mimo to wyrażał obawę, że tak intensywna praca umysłowa pozostawała „poza zasięgiem fizycznych zdolności pojmowania kobiet”.

To jednak nie zniechęciło Lovelace.

Jej determinacja popłaciła, gdy w wieku 17 lat poznała Charlesa Babbage’a. To wydarzenie raz na zawsze odmieniło jej życie. Babbage, matematyk i wynalazca, był autorem maszyny różnicowej – urządzenia mechanicznego służącego do wykonywania obliczeń matematycznych. Lovelace była zafascynowana jego pracą, a sam Babbage szybko został jej przyjacielem i mentorem.

maszyna analityczna babbage'a

Kilka lat później Ada otrzymała propozycję przetłumaczenia artykułu na temat kolejnego z wynalazków Babbage’a – maszyny analitycznej, będącej wczesną, mechaniczną formą komputera. Lovelace podeszła do tego zadania z pełnym zaangażowaniem. Autorem oryginalnej pracy (sporządzonej w języku francuskim) był włoski inżynier Luigi Menabrea.

Lovelace, biegle władająca językiem francuskim, nie tylko przełożyła dokument na angielski, lecz także pozwoliła sobie wnieść dodatkowy wkład w publikację, wzbogacając ją o własne notatki – w tym przemyślenia i pomysły związane z projektem.

Ostatecznie objętość notatek trzykrotnie przekroczyła długość samego artykułu. Lovelace krok po kroku opisała, w jaki sposób maszyna mogłaby obliczać ciąg liczb Bernoulliego.

Krótko mówiąc, stworzyła w ten sposób pierwszy na świecie teoretyczny algorytm programowania.

– Maszyna analityczna tka algebraiczne wzory tak, jak maszyna żakardowa tka kwiaty i liście – tymi słowami Lovelace opisała sposób manipulowania symbolami, pozwalający na tworzenie pętli powtarzających się liczb, a tym samym wykonywanie operacji znacznie bardziej zaawansowanych niż zwykłe obliczenia matematyczne. Jej zdaniem maszyna mogła nawet posłużyć w przyszłości do tworzenia muzyki lub sztuki.

Przekład artykułu, wraz z adnotacjami Lovelace, opublikowano w brytyjskim czasopiśmie naukowym w 1843 roku – około sto lat przed opracowaniem współczesnego komputera.

płyta główna komputera

 

Spuścizna Ady

Za życia Lovelace publikacja nie przykuła zbyt dużej uwagi. Mimo to jej praca ponownie ujrzała światło dzienne ponad 100 lat po jej śmierci, gdy autor B.Y. Bowden zawarł ją w 1953 roku w książce Faster than Thought opisującej historię powstania komputerów.

Od tego czasu Lovelace otrzymała za swoją pracę wiele pośmiertnych wyróżnień. Stała się także przykładem do naśladowania dla nowego pokolenia kobiet wiążących swoje zawodowe życie z nauką przedmiotów ścisłych.

Departament Obrony Stanów Zjednoczonych nazwał imieniem „Ada” cały język programowania. Na jej cześć przygotowano także Google Doodle. W ubiegłym roku, w 200. rocznicę narodzin Lovelace, na Uniwersytecie Oksfordzkim odbyło się poświęcone jej sympozjum, przybliżające najnowsze odkrycia i informacje na temat jej życia i pracy oraz łączące jej idee ze współczesną matematyką, informatyką i sztuczną inteligencją.

W 2009 roku Charman-Anderson podjęła decyzję o ustanowieniu Dnia Ady Lovelace w celu uczczenia jej osiągnięć oraz osiągnięć wszystkich kobiet pracujących w branży technologicznej.

W 2015 roku w ponad 25 krajach na całym świecie odbyło się ponad 150 niezależnych imprez z tej okazji.

 

Udostępnij ten artykuł

Podobne tematy

Edukacja

Przeczytaj w następnej kolejności