Nauka

Hedy Lamarr i początki łączności bezprzewodowej

Z uwagi na jej nietuzinkową urodę Hedy Lamarr określano mianem „najpiękniejszej kobiety na świecie”. Jej samej takie szufladkowanie nie podobało się i postanowiła przysłużyć się światu w zgoła odmienny sposób – opracowując tajny system komunikacji, który pozwoliłby zatapiać okręty podwodne nazistów.

Samotna imigrantka z Austrii zrzuca z siebie sceniczny strój i buty na wysokich obcasach. Starannie usuwa filmowy makijaż, wspominając z niezadowoleniem wszystkie ważne role, do których nie została wybrana. Zamiast jednak topić smutki w kieliszku Pinot Noir, zdecydowanym krokiem zmierza w stronę stołu kreślarskiego, przy którym wcześniej opracowała choćby udoskonalone drogowe światło stopu.

To właśnie tutaj miała udowodnić światu, że za ładną buzią kryje się coś więcej.

Choć cała ta scena wygląda niczym wyjęta ze średniej klasy filmu, której jedynym zadaniem jest chwycić za serca oscarowe jury, prawda jest znacznie ciekawsza. To historia Hedy Lamarr – hollywoodzkiej aktorki, która wniosła znaczący wkład w rozwój technologii.

Działalność Lamarr pomogła w opracowaniu systemu komunikacji stosowanego dziś w technologiach Bluetooth, GPS i Wi-Fi. Za swoje dokonania Hedy pośmiertnie trafiła na listę zasłużonych wynalazców organizacji National Inventors Hall of Fame w 2014 r.

To właśnie podwójne życie Lamarr – aktorki i wynalazczyni – sprawia, że jej postać tak mocno przyciąga dziś uwagę. Jennifer Holm, ilustratorka Google odpowiedzialna za serię doodles, zdołała doskonale uchwycić ten aspekt w animacji przygotowanej z okazji 101. urodzin naszej bohaterki.

– W szeregach Google postać Lamarr ma poniekąd wymiar mityczny. Byłam niezwykle podekscytowana możliwością przekazania jej historii w postaci doodle’a – pisze Holm o swojej animacji. – Szkicując scenopisy zdołałam uchwycić charakter Lamarr w dwóch zupełnie różnych scenariuszach – gwiazdy kina za dnia i wynalazczyni po zmroku.

 

Wyższość umysłu nad urodą

Lamarr słynęła ze swojej urody. W filmach wielokrotnie wcielała się w rolę femme fatale, stając u boku takich sław jak Clark Gable i Spencer Tracy. Mimo to daleko było jej do wizerunku gwiazdeczki z obsesją na punkcie swojego wyglądu.

– Każda kobieta może być olśniewająca. Wystarczy stać w miejscu i głupio wyglądać – powiedziała kiedyś Lamarr.

Jak pisze Richard Rhodes, laureat nagrody Pulitzera i autor książki „Hedy’s Folly: The Life and Breakthrough Inventions of Hedy Lamarr, The Most Beautiful Woman in the World” („Szaleństwa Hedy – życie i przełomowe wynalazki Hedy Lamarr, najpiękniejszej kobiety na świecie”), definicją miło spędzonego czasu był dla Lamarr obiad połączony z dyskusją w gronie inteligentnych przyjaciół.

– Hedy nie piła alkoholu. Nie lubiła imprezować – zdradza Rhodes na łamach serwisu NPR. – Musiała znaleźć sobie inne zajęcie, któremu mogłaby się poświęcić w wolnym czasie.

Tym „innym zajęciem” była praca nad wynalazkami. Jak się też okazało, Hedy miała niezwykły talent do tworzenia technologii zdolnych rozwiązywać istniejące problemy. Salon w jej domu szybko przeistoczył się w pracownię wyposażoną w stół kreślarski i wszystkie niezbędne narzędzia. Lamarr opracowała między innymi rozwiązanie ułatwiające wychodzenie z wanny osobom o ograniczonej możliwości poruszania się, fluorescencyjną obrożę dla psa oraz pastylki musujące, które po rozpuszczeniu w zwykłej wodzie zmieniały ją w wodę sodową.

Jak mówi Rhodes, Lamarr sama śmiała się ze wspomnianych pastylek, nazywając je kompletną klapą. Pomimo drobnych niepowodzeń Hedy przeszła do historii jako osoba odpowiedzialna za niezwykły projekt, z którego korzystamy po dziś dzień. Lamarr – we współpracy ze swoim sąsiadem i przyjacielem, kompozytorem George’em Antheilem – opracowała „tajny system komunikacji”, będący prekursorem dzisiejszych najbardziej zaawansowanych technologii bezprzewodowych.

Aicha Evans z firmy Intel
Aicha Evans, Intel: – Ustalenia Hedy Lamarr dały początek łączności bezprzewodowej.

– Mimo iż sama koncepcja przeskoku częstotliwości została opracowana w innych celach, jej założenia stały się podstawą szeroko stosowanych technologii bezprzewodowych, które stosujemy do dziś – wyjaśnia Aicha Evans, Vice President i General Manager działu Intel Communication and Devices Group.

– Zadaniem sieci bezprzewodowych jest bowiem tworzenie ścieżek transmisji danych, pozwalających na ich przesył w powietrzu, w przewidywalny i precyzyjny sposób – dodaje.

Jak podkreśla Evans, metoda przenoszenia danych opracowana przez Lamarr i Antheila była genialna i stała się podstawą przyszłych osiągnięć w dziedzinie technologii bezprzewodowej.

 

Żyj i ucz się

Lamarr urodziła się w Wiedniu jako Hedwig Eva Maria Kiesler. Pochodziła z żydowskiej rodziny o ukraińsko-węgierskich korzeniach. Jej pierwszym mężem był producent uzbrojenia Friedrich Mandle, który współpracował z Benito Mussolinim i zapraszał Adolfa Hitlera do domu zamieszkiwanego przez parę. Mandle przekazał swojej żonie wiedzę na temat technologii wojskowych, która po latach okazała się nieoceniona.

Małżeństwo Lamarr nie układało się najlepiej. Po kilku latach uciekła do Ameryki, planując swój rejs tak, aby zbiegł się z podróżą Louisa Mayera – współzałożyciela wytwórni filmowej Metro-Goldwyn-Mayer (MGM).

Według Rhodesa Mayer po raz pierwszy zaoferował Lamarr kontrakt, gdy spotkali się w Londynie, jednak ta nie była zadowolona z proponowanych warunków i w pełni świadomie odrzuciła propozycję.

Sytuacja uległa jednak diametralnej zmianie, gdy spotkali się ponownie jako współtowarzysze podróży.

– Lamarr bardzo szybko zdołała wzbudzić zainteresowanie Mayera – pisze Rhodes. – W końcu była aktorką. Zanim ich statek zawinął do portu w Nowym Jorku, Lamarr zdołała wynegocjować znacznie lepsze warunki współpracy – równowartość około 3000 dolarów tygodniowo przez okres siedmiu lat.

Pomimo zapewnienia sobie statusu supergwiazdy kina Lamarr pozostała wierna swojej fascynacji nauką i technologią. Za cel postawiła sobie pomóc aliantom w czasie II wojny światowej.

Gdy niemieckie okręty podwodne zaczęły atakować cywilne statki, Lamarr wpadła na pomysł zastosowania torped sterowanych falami radiowymi, które mogłyby w bardziej skuteczny sposób przysłużyć się aliantom. Konieczne było jedynie opracowanie metody zapobiegającej zakłócaniu fal radiowych.

Lamarr i Antheil opracowali system komunikacji radiowej działający w oparciu o 88 klawiszy pianina. System okazał się skuteczny, a wynalazcy w 1942 roku otrzymali patent na swój pomysł. Niestety, marynarka wojenna Stanów Zjednoczonych ignorowała ich cenne odkrycie przez kolejne 20 lat.

 

Zagubiony, ale nie zapomniany wynalazek

Po zakończeniu wojny dzieło Lamarr i Antheila mogło z łatwością przepaść w archiwum U.S. Navy. Na szczęście ich wynalazek pomógł prywatnym i wojskowym firmom opracować mechanizm przeskoku częstotliwości stosowany w czasie kryzysu kubańskiego. W późniejszych latach ten sam system stał się pierwowzorem nowoczesnych technologii bezprzewodowych.

 

W jednej ze scen filmu “Ekstaza” (1933) Gustava Machatego Hedy Lamarr wystąpiła nago, co w tym czasie było aktem olbrzymiej odwagi. Film został potępiony przez papieża Piusa XI i Adolfa Hitlera, który zakazał jego rozpowszechniania w Niemczech.

 

Choć Lamarr nie zdołała pomóc aliantom (a taki był jej pierwotny plan), zrozumiała, że niektóre rzeczy po prostu wymagają czasu.

– Świat nie staje się coraz prostszy. Każdy wynalazek zwiększa tempo życia ludzi i wymagania stawiane wobec nich – mówiła Lamarr. – Pośpiech nie jest właściwym kierunkiem. Wszyscy potrzebujemy czasu na pracę, zabawę i odpoczynek.

Praca Lamarr pozostała niedoceniona aż do 1997 roku, gdy organizacja Electronic Frontier Foundation podkreśliła znaczenie systemów z rozproszonym widmem (systemów szerokopasmowych) jako „dostarczających zwykłym ludziom niezwykłe zasoby” w postaci niedrogiego dostępu do częstotliwości radiowych.

– Przyznanie specjalnej nagrody Lamarr i Antheilowi jest znamienne nie tylko z powodu uznania dla kobiety uważanej wyłącznie za przedstawicielkę branży rozrywkowej – pisze w notatce prasowej Mike Godwin, doradca ds. personelu organizacji EFF. – Jak na ironię, narzędzie stworzone pół wieku temu w celu obrony demokracji pozwoli zwiększyć jej zasięg w XXI wieku.

Zdaniem Aichy Evans z firmy Intel nowe osiągnięcia w dziedzinie technologii bezprzewodowych prowadzą do rzeczywistej demokratyzacji Internetu, zapewniając łatwiejszy dostęp do niego osobom z całego świata

– Technologie mobilne stają się jednym z najważniejszych aspektów ludzkości – mówi Evans, która pracuje obecnie nad wdrożeniem technologii 5G na skalę masową. – Na całym świecie służą do rozwiązywania problemów i stwarzania możliwości.

Analogiczna sytuacja miała miejsce w czasach Lamarr, kiedy mechanizm przeskoku częstotliwości mógł zapewnić aliantom przewagę w czasie wojny. Lamarr prawdopodobnie nigdy nie była świadoma, jak duży wpływ na świat wywrze jej wynalazek, jednak z pewnością wiedziała, że zasługiwał on na uznanie.

Jak zareagowała na wieść o planowanym przyznaniu nagrody przez EFF? Trzy lata przed śmiercią w roku 2000 Hedy Lamarr miała 86 lat. Jej reakcja była przepełniona charakterystyczną dla niej pewnością siebie.

– Gdy odebrała telefon z informacją o nagrodzie – mówi Rhodes – jej pierwsze słowa brzmiały „No, najwyższa pora”. Cała Hedy Lamarr.

 

Udostępnij ten artykuł

Podobne tematy

Innowacje techniczne Makerzy Nauka

Przeczytaj w następnej kolejności