Nauka

Matki nauki

Writer

Wytyczały nowe szlaki, odkrywały nowe horyzonty. Matki nauki – kobiety, bez których trudno byłoby wyobrazić sobie dzisiejszy świat, zbudowany przecież na fundamentach także ich osiągnięć. W ten szczególny dzień przypomnijmy sobie niektóre z tych niezwykłych dam.

Dzień Matki to dobra okazja, by oddać należny szacunek wybitnym kobiecym umysłom, którym zawdzięczamy narodziny wielu ważnych nurtów w nauce, przełomowych ustaleń, kluczowych wynalazków. Warto też podkreślić, że wszystkie panie były zarazem pionierkami emancypacji kobiet. Zmuszone żyć w świecie zdominowanym przez mężczyzn, w którym nierzadko odmawiano kobietom prawa do samodzielności i kwestionowano intelektualny potencjał „słabej płci”, walczyły z uprzedzeniami i często pokonywały przeszkody, które dziś trudno sobie nawet wyobrazić. Bywało, że za swą śmiałość i cywilną odwagę płaciły bardzo wysoką cenę.

To jednak właśnie ich przykład ośmielał inne kobiety do walki o należne im prawa i godność.

 

Hypatia z Aleksandrii

Żyła u zmierzchu Cesarstwa Rzymskiego (ok. 355 – 415), była córką ostatniego dyrektora Biblioteki Aleksandryjskiej, matematyka i astronoma Teona z Aleksandrii. Jej losy, podobnie jak los Biblioteki Aleksandryjskiej, zamkniętej przez cesarza Teodozjusza, są obrazem epoki. Kończyły się czasy rzymskiej tolerancji dla cudzych poglądów i kultur, rosnące w siłę ortodoksyjne chrześcijaństwo nie tolerowało obcej sobie myśli. To dlatego Teodozjusz zlikwidował najważniejszą skarbnicę wiedzy ówczesnego świata, a biskup Aleksandrii Cyryl, później uznany świętym, podburzył motłoch do zabicia Hypatii, której patologicznie nienawidził, zazdroszcząc jej szacunku i pozycji. Pozycji, którą osiągnęła dzięki potędze swojego umysłu.

Hypatia (Rachel Weisz) w poświęconym jej filmie “Agora” (2009).

Hypatia studiowała filozofię neoplatońską i, tak jak ojciec, matematykę oraz astronomię. Była niezwykle szanowana dzięki olbrzymiej wiedzy, którą się szczodrze dzieliła z uczniami – bez względu na to, jakie mieli poglądy, pochodzenie i w co wierzyli. Słynęła z tolerancji, cenioną ją także jako autorytet moralny.

Do historii nauki Hypatia przeszła głównie dzięki wynalezieniu astrolabium. Wynalazła także jeden z rodzajów aerometru.

 

Ada Lovelace

O tej damie nie moglibyśmy tu nie wspomnieć. To przecież matka informatyki. Augusta Ada King, hrabina Lovelace (1815-1852) przeszła do historii jako autorka pierwszego opublikowanego algorytmu napisanego z myślą o wykonaniu go przez maszynę – mechaniczny komputer. A konkretnie: przez słynną maszynę różnicową konstrukcji Charlesa Babbage’a.

Ada Lovelace na akwareli pędzla Alfreda Edwarda Chalona.

Ada Lovelace była barwną postacią. Córka lorda Byrona, mimo zupełnego braku zainteresowania ze strony ojca, była nim zafascynowana, podobnie jak poezją. Z czasem próbowała połączyć obie swe główne pasje – do poezji i matematyki – mówiąc nawet, że zajmuje się „nauką poetycką”, ale to nie dzięki wierszom przeszła do historii. Napisany przez nią algorytm uważa się za pierwszy program komputerowy w dziejach. Aby uczcić to osiągnięcie, imieniem „Ada” nazwano jeden z języków programowania.

 

Sofja Kowalewska

Pierwsze w tym zestawieniu polonicum (o Marii Skłodowskiej nie napiszemy, bo o jej geniuszu i osiągnięciach pamiętamy przecież wszyscy). Sofja Kowalewska (1850 – 1891) była Rosjanką, ale jej ojciec Wasilij Wasiljewicz Krukowski miał polskie korzenie, pochodził z rodu Korwin-Krukowskich. Notabene swą wielką miłość do matematyki zawdzięcza stryjkowi Piotrowi Wasiljewiczowi Korwin-Krukowskiemu oraz Józefowi Malewiczowi, swemu nauczycielowi. Warto też wspomnieć, że Sofja była żoną Włodzimierza Kowalewskiego – paleontologa, ale zarazem bojownika o równouprawnienie kobiet, wliczając w to dostęp do edukacji.

Sofja Kowalewska

Sofja Kowalewska była w swej epoce doskonałym dowodem zasadności powyższych postulatów, ruch emancypacji kobiet zawdzięcza jej przykładowi naprawdę wiele. Jako pierwsza Europejska zrobiła doktorat w dziedzinie matematyki, z czasem uzyskała stopień profesora, a nawet została dziekanem Wydziału Matematyki na Uniwersytecie w Sztokholmie. Do historii przeszła dzięki osiągnięciom naukowym na polach równań różniczkowych, mechaniki i optyki.

Była też aktywna jako pisarka. Opublikowała kilka powieści i dramatów.

Notabene, można ją chyba uznać za duchową siostrę Ady Lovelace, miała podobne poglądy na naukę i poezję. Jedna z najsłynniejszych wypowiedzi Kowalewskiej głosi: „Nie można być matematyczką, nie będąc w głębi duszy poetką”.

 

Henrietta Leavitt

Ta niezwykła postać może służyć za symbol statusu kobiet w nauce na przestrzeni wieków. Henrietta Leavitt (1868 – 1921), mimo olbrzymich osiągnięć na polu astronomii i tytanicznej pracy, jaką wykonała, całe swe życie była w cieniu, zaszczyty przypadały głównie jej mniej zdolnym kolegom. Nikt w świecie naukowym nawet nie zauważył jej śmierci. Gdy jeden z niewielu sprawiedliwych, którzy docenili wagę osiągnięć Henrietty Leavitt, profesor Szwedzkiej Akademii Nauk Mittag-Leffler próbował dotrzeć do Leavitt, aby zgłosić ją do Nagrody Nobla, okazało się, że od kilku lat nie żyje. Świat nauki tej śmierci nie odnotował. Nie chodziło przecież o „nikogo ważnego”.

Henrietta Leavitt (za Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics)

A osiągnięcia Henrietty Leavitt, mimo że od dzieciństwa była głucha, co utrudniało jej zdobywanie wiedzy, przeszły do historii jako przełomowe. Dzięki jej badaniom, poświęconym gwiazdom zmiennym, głównie cefeidom (analizowała zmiany jasności tych obiektów), nauczyliśmy się obliczać odległości we Wszechświecie, zyskując wreszcie pojęcie o jego rzeczywistych, gargantuicznych rozmiarach.

Leavitt odkryła ponad 2400 gwiazd zmiennych – blisko połowę wszystkich znanych w jej czasach!

 

Hedy Lamarr

Niezwykła postać. Na podstawie jej życia można by nakręcić film, w którego scenariusz nikt by nie uwierzył – wydałby się zbyt nieprawdopodobny.

Hedy Lamarr

Hedy Lamarr (1914 – 2000) zdobyła najpierw sławę jako jedna z pierwszych gwiazd kina. Słynęła z oszałamiającej urody, była symbolem seksu i pierwszą wielką skandalistką w historii wielkiego ekranu. Nakręcony w 1933 roku film „Ekstaza”, w którym wystąpiła nago, z pierwszą w historii sceną kobiecego orgazmu, doprowadził do furii zarówno Hitlera, jak i papieża Piusa XI. Hitler zakazał pokazów, papież zakazał oglądania. Na trudną sytuację, w jakiej znalazła się Hedy Lamarr (prawdziwe nazwisko: Hedwig Eva Maria Kiesler), miało też wpływ jej pochodzenie. Była Żydówką.

W 1937 roku Lamarr rozwodzi się ze swoim mężem, już w tym czasie zdeklarowanym faszystą i ucieka do Londynu. Tam poznaje Louisa Mayera, współzałożyciela hollywoodzkiej wytwórni filmowej Metro-Goldwyn-Mayer. Rok później jest już w USA i robi karierę w filmie. W wolnych chwilach oddaje się jednak swojej prawdziwej pasji – wynalazczości.

Hedy Lamarr

Po storpedowaniu w roku 1940 przez niemiecką łódź podwodną brytyjskiego statku, na pokładzie którego znajdowały się dzieci, Hedy Lamarr wpada w furię. I przekuwa ją, na zimno, w zemstę. Rozpoczyna pracę nad systemem sterowania torpedami za pomocą fal radiowych. W 1941 roku patentuje, wraz ze wspólnikiem George’em Antheilem, system znany dziś jako FHSS. Dziś odmiany tego rozwiązania są powszechnie stosowane w sieciach radiowych IEEE 802.11 i GSM. Można więc śmiało powiedzieć, że Hedy Lamarr jest matką współczesnej telefonii komórkowej.

Z ciekawostek: twórcy słynnej gry „Half-Life 2” oddali hołd Lamarr, obdarzając jej nazwiskiem udomowione przez Dr. Kleinera stworzenie określane jako headcrab:

Lamarr i Dr. Kleiner w czułym uścisku (“Half-Life 2”)
Ilustracja główna: Hedy Lamarr

Share This Article

Related Topics

Nauka

Read This Next

Read Full Story